MARKETİNQDƏ QƏRARVERMƏ. MEDİA PLAN BÜDCƏSİNİN OPTİMAL BÖLÜNMƏSİ.

İnanıram ki, marketinq mütəxəssisləri tez-tez sahibkarın haqlı sualı ilə qarşılaşırlar – Hansı kommunikasiya kanalına nə qədər xərcləməliyəm ki, maksimum nəticə əldə edə bilim? Əksər hallarda mütəxəssislər kanalın reytinqini və ya digər xüsusiyyətlərini, göstəricilərini əsas gətirərək bölgünü maddələr üzrə müəyyən sadə məntiqlə paylaşdırırlar.

 

Hər marketinq mütəxəssisi fərqli məntiq yanaşması tətbiq edərsə sahibkarın qərarsızlığına və haqlı olaraq marketinqə inamsızlığına səbəb ola bilər. Bu səbəbdən bu növ qərarvermə problemini həll etmək üçün hələ II dünya müharibəsi dövründən bu tərəfə mövcud olan, istifadəsi həmişə geniş və rahat olan xətdi proqramlaşdırma üsuluna müraciət etmək olar.

 

Verilən şərtlər daxilində xətdi proqramlaşdırma üsulu ilə media planın optimallaşdırılması nümunəsi verilmişdir. Nümunədə potensial auditoriyanı tam əhatə etmək şərti ilə kanallar üzrə ala biləcəyimiz maksimal ROİ-ni hesablamaq lazımdır. Məsələ Excel-də aşağıdakı kimi həll edilmişdir.

Şərtlər

Məqsəd funksiyası
Reklam üzrə ROİ-ni maksimumlaşdırmaq

 

Bazar tələbi

2 500 000

Reklam büdcəsi 2 mln. AZN

2 000 000 ₼

TV-yə min 300 000 ayrılmalıdır

X1 >= 300 000

Radio reklam
büdcənin 10%-dən çox olmamalıdır

X2 <= 200 000

Adwords max 250000 azn xərc olmalıdır

X4 <= 250 000

Facebook
büdcənin ən azı 10%-ni təşkil etməlidir

X5 >= 200 000

Outdoor
büdcənin 5%-dən çox olmalıdır

X6 >= 50 000

Jurnal reklamına max 50000 azn xərc olmalıdır

X7 <= 50 000

Büdcənin bölünməsi
bazar tələbi çərçivəsində
olmalıdır

2340000

 

Reklam növləri Kanal üzrə ROİ payı
(əvvəlki təcrübəyə görə)
Hər kanala
optimal xərc məbləği (x1,x2,x3,x4,x5,x6,x7)
ROİ AZN-lə 1 manat xərcə düşən adam sayı (reach)
TV reklam 0,1 300000 409500 1,8
Radio reklam 0,8 200000 0,5
SEO 0,15 1000000 1,1
Google adwords 0,2 250000 1,5
Facebook 0,09 200000 1,0
Outdoor 0,03 50000 0,5
Jurnal reklamı 0,1 0 0,4

Cədvəl 1. Excel-də xətdi proqramlaşdırma üsulu ilə media plan büdcəsinin optimallaşdırılması.

 

Bu üsulun həlli məntiqini anlamaq üçün aşağıdakı sadə məsələyə baxa bilərik.

Nümunə məsələ:

Şirkət hər kitabın satışından 20 manat, hər kalkulyatorun satışından isə 18 manat əldə edir. Bir kitabın istehsalı 5 manata, kalkulyatorun istehsalı isə 4 manata başa gəlir. Aylıq (30 gün) istehsal xərci məhduddur və 27000 manatı keçməməlidir. Hər kitabın istehsalına 5 dəqiqə və hər kalkulyatorun istehsalına 15 dəqiqə zaman sərf olunur. Şirkət nə qədər kitab və kalkulyator istehsal etməlidir ki, maksimal mənfəət əldə etsin? Şirkətin 30 gün ərzində ən çox qazana biləcəyi mənfəəti müəyyən edin.

Şərtlərimiz.

 

Kitab

Kalkulyator

Məchullar (kitab və kalkulyator sayı)

x

Y

1 ədədin satışı AZN-lə

20

18

1 ədədin xərci AZN-lə

5

4

1 ədədin istehsal zamanı (dəq)

5

15

Xərc limiti (büdcəsi) AZN-lə

27 000

Zaman limiti

30 gün və ya 43 200 dəq

 

Məqsəd bu şərtlər daxilində mənfəəti maksimum edəcək satış həcmini müəyyən etməkdir. Məqsəd funsiyası:

Zmax=20x+18y (1)

olarsa, onda şərtimizə əsasən;

5x+4y ≤ 27000 (2)

5x+15y ≤ 43200 (3)

Deməli,

5x(0)+4y ≤ 27000, y ≤ 27000/4

5x+4y(0) ≤ 27000, x ≤ 27000/5

5x(0)+15y ≤ 43200, y ≤ 43200/15

5x+15y(0) ≤ 43200, x ≤ 43200/5

(2) və (3) bərabərsizliklərini sistem şəklində həll etsək onda,

11y=16200, y≈1473

5x=27000-5892=21108, x≈4222

Məsələmizi koordinant sistemində təsvir edib həll sahəsini (feasibility) müəyyən edək.

 

Koordinant sistemində həll sahəsinə düşən nöqtələr üzrə x və y-in qiymətlərini məqsəd funksiyasında yerinə qoymaqla maksimum və minimum nəticəni müəyyən edək;

Kitab (x)

Kalkulyator (y)

Z max

0

0

0

0

2880

51 840

5400

0

108 000

4222

1473

110 954

 

Nəticə olaraq müəyyən etdik ki, verilmiş şərtlər daxilində 4222 ədəd kitab və 1473 ədəd kalkulyator istehsal etsək satışdan əldə etdiyimiz gəlir maksimum olacaq.